Het misverstand dat Renovatie heet

Rick Wessels was aanwezig op De Nationale Renovatiedag die werd gehouden op 13 mei 2009 in het STC in Rotterdam. Hij schreef een verslag dat binnenkort in De Architect wordt gepubliceerd.

‘Renoveren is een vak!’ Dat stelde juryvoorzitter André Thomsen bij de uitreiking van de Nationale Renovatieprijs 2009 (NRP) aan het einde van de Nationale Renovatiedag. Ook nadat de winnaars geëerd waren, bleef de vraag naar de specifieke aard van het vak echter onbeantwoord.

De Nationale Renovatieprijs wordt tweejaarlijks uitgereikt. Het is de enige prijs in Nederland die zich specifiek op de bestaande voorraad van gebouwen en woningen richt. Volgens de jury is sprake van een toonaangevende onderscheiding, maar daar mag gezien de matige opkomst aan getwijfeld worden. Zelfs de winnende teams waren nauwelijks vertegenwoordigd in de zaal.

De mate waarin een project een voorbeeldfunctie kan vervullen en een stimulans vormt voor de omgang met de bestaande gebouwde omgeving is een belangrijk criterium voor nominatie. De jury selecteert daarom sinds jaar en dag uitsluitend projecten die op alle aspecten nieuwbouwkwaliteit lijken na te streven. Ook de nominaties voor de NRP 2009, hoe bewonderenswaardig de projecten in zichzelf ook zijn, ontsnappen niet aan deze zelfopgelegde wetmatigheid.

En daarin ligt het misverstand van de NRP besloten. Interventies in de bestaande voorraad zijn onderhandelbaar en per definitie nooit volledig. Daarin ligt ook de kracht van renovatie: er kan in elke situatie maatwerk worden geleverd. Juist door nieuwbouwkwaliteit na te streven ontstaat de vraag waarom er überhaupt gerenoveerd moet worden.

De NRP diskwalificeert het alledaagse maatwerk als laagwaardige opgave en verzuimt zo renovatie in de breedte op een hoger plan te tillen. De prijs gaat voorbij aan de wereld waar projectleiders, inspraakbegeleiders en beheer- en onderhoudsmedewerkers de scepter zwaaien, de wereld waar het hardnekkige volkshuisvestingsimago van renovatie zijn oorsprong vindt en in stand wordt gehouden.

Er is behoefte aan een fundamentele analyse van de verhouding tussen bestaande situatie en interventie. Die is namelijk niet eenduidig en moet in elk renovatieproject opnieuw worden gevonden. Het opent de deur naar een grotere betrokkenheid van architecten. Het vormgeven van de relatie tussen bestaand en nieuw behoort immers tot hun primaire competenties. Architectuur stopt niet bij de oplevering van het gebouw!